Салихова Румия Радиковна
воспитатель
МАДОУ «Детский сад № 167
комбинированного вида с татарским языком воспитания и обучения», г. Казань
Максат: Балаларның юл билгеләре һәм юл йөрү кагыйдәләре турындагы белемнәрен камилләштерү.
Бурычлар: – балаларның юл хәрәкәте кагыйдәләре турындагы белемнәрен гомумиләштерергә;
– эмоциональ кабул итү аша юл хәрәкәте кагыйдәләрен, урамда үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен белү;
– хокук бозуның һәм кагыйдәләрне үтәмәүнең нәрсәгә китерергә мөмкинлеген балаларның белемнәрен ачыкларга; Хәрәкәт активлыгын, тупланганлыгын, реакция тизлеген, җитезлеген, җитезлеген үстерергә, килешә белү, бергәләп эшли белү.
Күрсәтмә: юл билгеләре булган карточкалар.
Материал: экран, 6 кыршау, 2 таяк, 2 самокат, 2 коляска, светофор төсләре белән түгәрәк, 2 альбом бите, фломастер, кәгазьдән ак тасмалар, дидактик уен, юл билгеләре.
Катнашучылар:
Алып баручы – педагог
Шапокляк – педагог
Светофорик – укучы бала
Өлкән төркем балалары
Алдан әшләнгән эш:
– юл хәрәкәте кагыйдәләре турында әңгәмәләр;
– «Юл билгеләре», «Юл билгесен җый» дидактик уеннары һ.б.
– Шәһәр урамнары буйлап әти-әниләр белән берлектә экскурсияләр.
Актуальлек. Юл-транспорт һәлакәте арту сәбәпле, мәктәпкәчә яшьтәге балалар катнашында кечкенә җәяүлеләрне һәм пассажирларны – балаларны – юл грамотасына, урамда һәм транспортта үз-үзеңне тоту кагыйдәләренә алдан ук өйрәтергә кирәк. Бүген балалар бакчасы гомуми культураның югары дәрәҗәсен, шул исәптән юлда үз-үзеңне тоту культурасын да тәэмин итәргә омтыла. Әмма мәктәпкәчә яшьтәге балалар – җәяүлеләр һәм пассажирларның аерым категориясе. Аларга олыларга карата булган үлчәм белән якын килергә ярамый. Балаларны яшьтән үк урамда хәвефсез үз-үзләрен тотышка өйрәтү һәм юл хәрәкәте кагыйдәләренә өйрәтү мөһим. Ә моның өчен әти-әниләр, мәктәпкәчә белем бирү учреждениесе, алга таба мәктәп тә бу эштә актив катнашсын өчен кирәк. Балаларның яшен – мәктәпкәчә яшьтәгеләрне исәпкә алып, аларны дидактик уеннар һәм күнегүләр, хәрәкәтчән уеннар һәм башка эш ысуллары ярдәмендә юлларда үз-үзләрен хәвефсез тоту кагыйдәләренә өйрәтергә кирәк. Бала чакта беркетелгән гадәтләр гомер буена кала, шуңа күрә юл хәрәкәте куркынычсызлыгын тәэмин итүдә мөһим проблемаларның берсе профилактика балалар бакчаларында юл травматизмы. Юл хәрәкәте кагыйдәләрен өйрәнү һәм балаларда аларны үтәргә аңлы рәвештә теләк формалаштыру бүгенге көндә төп бурычларның берсе булып тора.
Бәйрәм барышы:
(Шаян музыка астында балалар залга керә һәм урындыкларга утыра.)
Алып баручы: Әйдәгез, иркенләбрәк утырыгыз,
Урынны тизрәк билгеләгез!
«Светофория» иленә бәйрәм итәргә
Без дусларны чакырабыз.
Без яшәгән шәһәргә,
Чын мәгънәсендә әлифба белән чагыштырырга мөмкин.
Урамнар, проспектлар, юллар әлифбасы
Шәһәр безгә һәрвакыт дәрес бирә.
Менә ул – баш очындагы әлифба,
Байракларны без һәр җирдә күрәбез.
Шәһәр әлифбасын һәрвакыт исеңдә тот.
Сиңа бәла килмәсен.
Музыка астына Светофорик залга керә.
Светофорик: Мин ашыгып йөгердем.
Ә мин кая эләктем соң?
Бу 167 –нче « Йомыры икмәк» балалар бакчасымы?
Балалар: Әйе.
Светофорик: Ай, гафу итегез, мин сәлам бирмәдем,үзем белән таныштырмадым. Минем исемем Светофорик – юл хәрәкәте фәннәре докторы.
Мин юлда иң баш кеше, ә минем ярдәмчеләрем сигнал. Сез сигналларны аерырга тиешсез: яшел, сары, кызыл.
Монда күпме балалар җыелган!
Алып баручы: Без шәһәр урамнарында үз-үзеңне тоту кагыйдәләрен искә төшерү ярышына җыелдык.
Жюри һәм команда белән таныштырып үтик.
Алып баручы: Бүген бездә ике уенчы командасы бар.
1 «Регулировщик» командасы,
2 «Светофорик» командасы.
Светофорчик: Кызык, мин сезгә ярдәм итсәм ярыймы?
Алып баручы: Әйе, әлбәттә, безгә светофордан башка ярамый бит.
Шулай итеп, командаларның сәламләве.
«Светофорик» командасы: көндәшләрен сәламлиләр:
Безнең «Светофорик» командасы.
Юлың хәвефсез булсын.
Көн дә, төн дә – яшел, сары, кызыл.
Көндәшләргә без бирешмәячәкбез,
Светофор безнең яна, димәк, җиңү дә бездә булачак.
«Регулировщик» командасы: көндәшләрен сәламли:
Без уенга әзерләндек.
Кагыйдәләр өйрәндек.
Көндәшләрне хөрмәт итәрбез,
Постта регулировщик буларак
Бөтен бурычларны да башкарырга әзер без.
Алып баручы: Без командалар белән таныштык һәм менә беренче бирем. Табышмак әйтәм:
Кара-ак тасмалар буйлап
Җәяүле кыю атлый.
Я, кайсыгыз әйтә
Бу билге нәрсә турында кисәтә?
Балалар: Җәяүлеләр кичүе.
Беренче конкурс «Җәяүлеләр кичүе » исеме астында.
Катнашучылар чират буенча ориентирга кадәр барып җитә һәм ак полосалардан җәяүлеләр кичүен урнаштыра.
Алып баручы: Жюри беренче конкурска нәтиҗә ясый. Ә командаларга мин «Светофор» уенын уйнарга тәкъдим итәм. Светофорчик сезгә сигнал күрсәтәчәк. Яшел сигналга без барабыз, сарыга – кул чабабыз, кызылга – басып торабыз.
Алып баручы: Шау-шулы урамда һәрвакыт
Сезне дуслар каршы ала!
Нинди дуслар ул?
Залга Шапокляк йөгереп керә.
Шапокляк: Бу мин, мин сезнең иң якын дустыгыз! Шулаймы?
Светофорчик: Шапокляк сиңа ничек ышанып була. Юлда үз-үзеңне тота белмисең, балаларга начар үрнәк күрсәтәсәң, безгә нинди дус инде син. Син юл хәрәкәте кагыйдәләрен һәм юл билгеләрен белмисең.
Шапокляк: Балалар да белмиләр. Белмисез бит?
Алып баручы: Беләләр.
Шапокляк: Менә хәзер тикшереп карарбыз. Минем сумкада юл билгеләре ята, мин аларны монда килгәндә юлда җыя җыя килгән идем. Командаларга тыючы һәм кисәтүче билгеләрне таратырга кирәк
«Юл билгеләре» конкурсы
Катнашучылар юл билгеләренә кадәр йөгереп киләләр, билгене (тыючы, кисәтүче һ.б.) алып, кире стартка кайталар, эстафетаны икенче уенчыга тапшыралар.
Алып баручы: Жюри нәтиҗә ясаган вакытта, бездә музыкаль пауза.
«Юл билгеләре җыры», В.Мурзин музыкасы, Л.Хисмәтуллина сүзләре башкарыла.
«Юл билгеләре җыры»
Светофорчик: Бу җыр миңа бик ошады.
(Балаларга видео экран аша ребуслар күрсәтү)
Алып баручы: Игътибар экранга. Сезнең алдыгызда ребуслар. Сезнең бурыч аларны расшифровкалау.
(Машина)
(Поезд)
Хәзер малайларга бирем.
Конкурс «Текә борылыш» (малайлар өчен биремнәр)
Малайлар самокатта билгеләнгән җиргә кадәр барып җитәләр, аны урап узалар һәм кире кайталар.
Алып баручы: Хөрмәтле жюри малайларның йөрешен бәяләгез.
Шапокляк: Нишләп юк-бар нәрсә эшлисез сез ! Беләсезме, юлда иң мөһиме нәрсә? Иң мөһиме һәм кирәклесе ул кадак. Автомобиль көпчәкләрен тишү өчен .
Светофорчик: Әй, нәрсә син, Шапокляк, шулай эшләргә мөмкинме соң? Малайлар белә: юлларда иң мөһиме – светофор, юл билгеләре, ә тагын регулировщик.
Шапокляк: Регулировщик? Бу кем тагын? Аннан башка да булдырам мин!
«Регулировщик» конкурсы
Сигнал буенча кыршау янына йөгереп барырга, кыршау өченә кереп басарга, жезлны алырга һәм өскә күтәрергә, кыршауга салырга һәм кире юнәлештә йөгерергә.
Жюри нәтиҗә ясый.
«Пазл» конкурсы
Алып баручы: Сезнең алда пазллар салынган конвертлар. Пазл детальләрен дөрес итеп җыярга һәм килеп чыккан юл билгесен атарга тәкъдим ителә. Беренче биремне үтәүче команда җиңә.
Жюри нәтиҗә ясый.
Җанатарлар ярышы
Мин бераз ял итәргә һәм табышмакларны чишәргә тәкъдим итәм
Табышмак – зиһен ачкычы, тикшереп карыйк әле:
Мин булам шундый билге:
Сине саклыйм мин җәяүле!
Чыгабыз бергә-бергә
Без юлны шушы җирдә
«Җәяүлеләр өчен юл аркылы чыгу урыны»
Кызыл түгәрәк эчендә
Тора җәяүле.
Мондый билге күрсәң,
Юлларга чыкма әле.
«Җәяүлеләр хәрәкәте тыела»
«Балалар!» дип сигнал бирәм
Ерактан ук мин- билге.
Шофёрлар игътибарына
Эленгән бит мин.
«Балалар» билгесен күрсәтәм.
Бу билгене күргәч тә –
Сөенә авырулар:
Димәк якында гына –
Ярдәм күрсәтүчеләр.
«Беренче ашыгыч ярдәме күрсәтү пункты»
Әгәр яратмыйсың икән өйдә генә ятарга,
Җыенгансың икән бүген кино йә театрга,
Бу билгене белү кирәк, аны белү мөһим бигрәк.
Утырып булмый аннан башка
трамвайга һәм автобуска.
«Автобус тукталышы»
Нишлибез, нишләргә?
Шалтыратырга кирәк булса?
Син дә, ул да белергә тиеш.
Бу урында «Телефон»
Алып баручы: Киләсе биремдә кызлар катнаша.
«Сак булыгыз, балалар!» конкурсы
(кызлар өчен биремнәр)
Коляска белән баручы кыз җәяүлеләр кичүендә башта сулга,аннан уңга карый, җәяүлеләр хәрәкәте өчен светофорның рөхсәт ителә торган сигналын сайлый, аны күтәрә, кире сала һәм ориентирга кадәр барып җитә. Аны узып китә һәм кире кайта (дөрес башкаруы бәяләнә).
Алып баручы: Командалар ял иткән арада жюри нәтиҗәләр ясый. Капитаннарны бирегә чакырам .
Мин хәзер сораулар бирәм
Аларга җавап бирү җиңел түгел.
Хәрәкәт кагыйдәләрен кем белә?
«Юл хәрәкәте кагыйдәләре белемчеләре» конкурсы
(капитаннар өчен конкурс)
(Инспекторм белән видео аша элемтә)
Исәнмесез егетләр! Ә сез минем кем икәнемне беләсезме? Мин автоинспектор. Мин юллардагы тәртипне күзәтәм. Автоинспекторлар – алар хезмәтне эсседә дә, салкында да алып баралар, юл хәрәкәте кагыйдәләрен үтәүне күзәтәләр. -Мин бүген сезгә юл хәрәкәте кагыйдәләре буенча белемнәрегезне тикшерер очен биремнәр бирәм. Биремнәрне һәр команда конвертларда алачак, ул конвертларны алыр өчен шифрланган пунктны ачыкларга кирәк.
1 «Регулировщик» командасына: залның уң ягындагы арткы тәрәзә тебендәге ящикта конверт. Конвертны алып, биремне үтәргә .
2 «Светофорик» командасына: залның сул як почмагында урнашкан шкаф өстендә коробкада конверт.
1. Светофорның яшел сигналы нәрсәне аңлата?
Яшел сигнал хәрәкәтне рөхсәт итә. Яшел күз кысып торган сигнал тиздән тыю сигналы булачагын кисәтә.
2. Светофорның сары сигналы нәрсәне аңлата?
Сары сигнал хәрәкәтне тыя һәм тиздән сигналлар алмашынуын хәбәр итә.
3. Светофорның кызыл сигналы нәрсәне аңлата?
Светофорның кызыл һәм күз кысып,торган сигналы- сары хәрәкәтне тыя. Һәм тиздән яшел сигналның януын хәбәр итә.
4. Нинди транспортлар җәмәгать транспорты дип атала?
Автобуслар, троллейбуслар, трамвайлар, җәмәгать транспортлары. Алар билгеле маршрут буенча хәрәкәт итәләр һәм билгеләнгән урында туктыйлар.
5. Нинди автомобильләрне махсус транспорт дип атыйлар?
Махсус транспорт билгесе, язуы, уты һәм тавыш сигналы транспорт чараларына янгын хезмәте, полиция һәм ашыгыч медицина ярдәме транспортлары керә.
6. Юл аша кайсы урында дөрес чыгарга?
Юл аша җәяүлеләр өчен махсус билгеләнгән урында яисә җир өсте яки җир асты юлыннан чыгарга ярый. Җәяүлеләр өчен юл билгеләре булмаган очракта,транспотның юклыгына инанып, игътибар белән юл аша чыгарга кирәк.
7. Автобустан чыкканда (троллейбус) юл аша ничек үтәргә?
Автобустан чыкканда якындагы җәяүлеләр кичүенә кадәр барып җитәргә һәм шунда гына юлны узарга кирәк, җәяүлеләр кичүе күренми торган зонада автобусның китүен китәсен көтәргә кирәк, шуннан соң юл аша чыгабыз.
8. Юлда хәрәкәтне көйләргә нәрсә ярдәм итә?
Юлда светофорлар, юл һәм куркынычсызлык билгеләре дөрес хәрәкәт итәргә ярдәм итә.
9. Юл уртасында светофорның кызыл сигналы янса, җәяүле кайда туктарга тиеш?
Юл аша чыгарга өлгермәгән җәяүлеләр куркынычсызлык утравында, яки капма-каршы юнәлештәге транспорт агымнарын аерып торучы сызыкта туктарга һәм светофорның рөхсәт ителә торган сигналын көтәргә тиеш.
10. Җәяүлеләр күренмәү зонасы очрагында ничек итеп юл аша дөрес чыгарга кирәк?
Җәяүлеләр өчен юл аша чыгарга махсус билгеләр булмаганда куркынычсызлык кагыйдәләрен истә тотарга кирәк: җәяүле юлыннан 1 метыр ераклыкта басып, игътибар белән юл аша чыгабыз. Юлны ике ягыннан да машина килүен истән чыгармаска.
Алып баручы: Жюри безнең капитаннарны бәяләр, ә без такмакларны тыңларбыз.
Такмакларны башкару.
Алып баручы: Игътибар, ата-аналар өчен бирем.
Җиденче «Без барабыз, барабыз, барабыз… » конкурсы.
(ата-аналар өчен бирем)
Ата-ана ватман битләрендә транспорт чарасының контурын ясый, аннан соң һәр бала транспорт чарасының детален чират буенча ясап бетерә. Рәсем ясаганнан соң командалар хәрәкәт белән юл җырын җырлыйлар.
Алып баручы: Жюри бәйгене бәяли.
Алып баручы: Командалар соңгы конкурска әзер.
«Тоннель » сигезенче бирем
Катнашучылар алдында 3 м ераклыкта ике кыршау тора. Беренче катнашучының кулында «руль » (атрибут). Сигнал буенча беренче катнашучы кыршау аша йөгереп уза, ориентирга кадәр барып җитә, аны әйләнеп кире кайта, киләсе катнашучыга “руль” тапшыра.
Жюридан конкурска нәтиҗәдә ясауларын сорыйбыз, ә командалар әлегә бераз ял итәчәк.
Алып баручы: Бүген без юл хәрәкәте кагыйдәләрен тагын бер кат кабатладык, алар бик мөһим. Аларны олылар да, кечкенәләр дә белергә тиеш.
Светофорчик: Урамда игътибарлы булыгыз.
Бу кагыйдәләрне гел исегездә тотыгыз.
Бу кагыйдәләрне һәрвакыт хәтерләсәң.
Сиңа бәла килмәс.
Алып баручы: Я, Шапокляк нәрсә, хәзер юл хәрәкәте кагыйдәләрен ни өчен белергә кирәк икәнен белдеңме? Син аларны үтәрсеңме?
Шапокляк: Балалардан калышмас өчен, сакларга туры килер.
Алып баручы: Ә хәзер жюридан ярышларга йомгак ясауларын һәм җиңүчеләрне атауларын сорыйбыз.
Шоферларга бу түгәрәкне
Кулдан җибәрергә ярамый.
Нәрсәне ярамый ? (Рульны)
Жюри нәтиҗәләрне игълан итә һәм катнашучыларны бүләкли. Балаларга кара тартмадан баранкалар чыга.